تبلیغات
سر نهیم بر آستان دوست ... - ایا سوگند به غیر نام خدا جایز است ؟
حروف قسم عبارتند از: باء واو، و تاء. مثلاً گفته می‌شود «بِاللهِ»، «وَاللهِ»، «تَاللهِ» و … . در قرآنِ کریم نیز سوگند با این حروف آمده است؛ مانند این آیه:﴿تَالله تَفْتَأُ تَذْکُرُ یُوسُفَ ﴾ (یوسف: ۸۵).«به خدا سوگند پیوسته یوسف را به خاطر می‌آوری».
ویا این آیه که می‌فرماید:﴿وَیَسْتَنْبِئُونَکَ أَحَقٌّ هُوَ ۖ قُلْ إِی وَرَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ ۖ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ ﴾ (یونس: ۵۳).
«(کافران برسبیل استهزاء) از تو می‌پرسند که آیا آن (رستاخیز و عذابی که می‌گویی) راست است؟! بگو آری، به خدا سوگند قطعاً راست است و شما نمی‌ توانید (از آن جلوگیری کنید و با فرار و سرپیچی از آن، خدا را) درمانده و ناتوان سازید».


بیان مشروعیّت سوگند

اساس مشروعیّت سوگند، این فرموده‌ی خداوند است:
﴿ لَا یُؤَاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَانِکُمْ وَلَٰکِنْ یُؤَاخِذُکُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَیْمَانَ ۖ ﴾ (مائده: ۸۹).
«خداوند شما را به خاطر سوگندهای بیهوده مؤاخذه نمی‌ کند ولی شما را در برابر سوگندهایی که از روی قصد و اراده خورده‌اید مؤاخذه می‌کند» و نیز این آیه که می‌فرماید:﴿ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَیْمَانَ بَعْدَ تَوْکِیدِهَا ﴾ (نحل: ۹۱).
«و سوگندها را پس از تأکید و تثبیت نشکنید».
و نیز این حدیث پیامبر (صلی الله علیه و سلم) که می‌فرماید:
«وَ إِنّی وَ اللِه – إِن شاءَ اللهُ – لَاأحْلفُ عَلَی یَمین، فَأرَی غَیرَهَا خیراً مِنْهَا إلَّا کَفرتُ عَلَی یَمِیِنِی وَ أتیْتُ الَّذِی هُوَ خَیرٌ – أوْأتیتُ الَّذِی هُوَ خیرٌ وَ کَفّرتُ عَنْ یَمیِنِی» .
«سوگند به خدا من – إن شاء الله – بر چیزی که غیر آن را از آن بهتر ببینم سوگند نمی‌ خورم مگر این که (اگر هم خورده باشم حتماً) برای آن کفّاره داده و عمل بهتر را انجام داده‌ام و یا (به روایتی دیگر) کار بهتر را انجام داده و برای سوگندم کفّاره داده‌ام».
و بیشترین قسمِ پیامبر این بوده است: «قسم به گرداننده‌ی قلب‌ها و قسم به تغییردهنده‌ی قلب‌ها» [وَ مُصرِّفِ الْقُلوبِ، وَ مُقلِّبِ الْقُلوبِ]. امّت اسلام بر مشروعیّت یمین و سوگند و جایز بودن احکام آن اجماع دارند.
 
افراط در سوگند خوردن مکروه است نه خود سوگند:

پس خود سوگند خوردن با توجّه به دلایلی که ذکر کردیم مشروع و جایز است و مکروه نمی‌باشد بلکه امر مکروه، به دلیلِ این آیه‌ی کریمه که می‌فرماید:﴿ وَلَا تُطِعْ کُلَّ حَلَّافٍ مَهِینٍ ﴾ (قلم: ۱۰).
«از فرومایه‌ای که بسیار سوگند می‌خورد پیروی مکن».
افراط و زیاده‌روی در سوگند خوردن است زیرا که در این آیه ذمّ و ملامتی برای کسی که زیاد سوگند می‌خورد آمده است که کراهیّت آن را می‌رساند.

سوگند خوردن به چیزی غیر از خدا درست نیست

رسول الله (صلی الله علیه و سلم) می‌فرماید:«ألَا إنَّ اللهَ نهاکمْ أنْ تَحلِفُوا بِآبائکمْ؛ منْ کانَ حالفًا فَلیحلفْ بِاللهِ أوْ لِیصمُتْ»
«آگاه باشید که خداوند، شما را از این که به پدرانتان سوگند یاد کنید، برحذر داشته است؛ هر کس می‌خواهد سوگند بخورد باید به خدا سوگند یاد کند یا این که ساکت شود و سوگند نخورد».
علما بر این امر اجماع دارند که سوگند به غیر خدا از قبیل ملائکه و انبیا و اجداد و کعبه و مانند این‌ ها حرام است و جایز نمی‌باشد. نهی از سوگند به غیر خدا بر این اساس است که سوگند به هر چیزی، متضمّن تعظیم و بزرگداشت آن می‌ باشد و عظمت، در حقیقت فقط برای خداوند است. پس هر کسی که به غیر خدا سوگند بخورد، آن را همانند پروردگار متعال، تعظیم کرده است و این کار جایز نیست و به همین خاطر چون حالف به وسیله‌ی سوگندش، غیر خدا را در تعظیم و بزرگداشت، شریک الله (جل جلاله) کرده است، این کار، شرک محسوب می‌شود. این حدیث شریف که ترمذی روایت کرده است، موضوع فوق را تأیید می‌نماید:«منْ حلفَ بغیرِ اللهِ فقدْ کفرَ أوْ أشرکَ».
«کسی که به غیر خدا سوگند بخورد حقیقتاً مرتکب کفر یا شرک شده است».
منظورِ پیامبر از جمله‌ی «فقد کفر أو أشرک»، مبالغه در نشان دادن اهمیّت موضوع و تأکید بر آن است، در حالی که این نوع شرک از نوع شرک اصغر است که صاحب آن را همان‌ گونه که رأی جمهور علماست، از اسلام خارج نمی‌کند. ولی به هر حال سوگند به غیر خدا با این که علما گفته‌اند که شرکی است که صاحبش را از اسلام خارج نمی‌کند، از گناهان کبیره و بزرگ است تا این حد که رسول الله (صلی الله علیه و سلم) اسم کفر و شرک بر آن نهاده است .

تأویل حدیث «أفلحَ وَ أبیهِ إِنْ صدَقَ»:

وامّا این فرموده‌ی پیامبر (صلی الله علیه و سلم) که فرمود:«أفلحَ وَ أبیهِ إِنْ صدَقَ».
«قسم به پدرش که اگر راست گفته باشد رستگار می‌شود».
سوگند به غیر خدا محسوب نمی‌شود چون کلام «و أبیه» (قسم به پدرش) در محاوره‌ی عرب بدون قصد و نیّت سوگند به کار برده می‌شد در صورتی که نهی از سوگند به غیر خدا، در مورد کسی است که واقعاً نیّت سوگند خوردن دارد.
ولی بعضی از علما می‌گویند که این هم یک نوع صیغه‌ی سوگند است که در اوّل اسلام جایز بوده ولی بعداً از آن نهی شد. بعضی دیگر هم می‌گویند که کلام فوق، به این شکل در نظر گرفته می‌شود: «أفلح و ربِّ أبیه»
(سوگند به پروردگارِ پدرش…).

قسم‌های موجود در قرآن:


توجیه قسم‌های به غیر خدا که در قرآن آمده بر دو وجه است:
اوّل: این که در آن، اسم خدا حذف شده و باید آن را برایش تقدیر کرد مثلاً آیه‌ی کریمه‌ی: «وَالشَّمْسِ و ضحاها» (سوگند به خدا و سوگند به پرتو آن) را به صورت «وَ رَبِّ الشمس و ضحاها» (سوگند به پروردگار خورشید و پرتو آن) و بقیّه‌ی آیاتی را که خداوند به مخلوقات خود قسم خورده است نیز به همین شکل در نظر می‌گیرند.
دوم:توجیه دیگر این است که قسم به مخلوقات، مختصِّ خداوند متعال است و فقط اوست که می‌تواند به هر یک از مخلوقاتش که بخواهد، برای بیان بزرگی و شرف آن و یا جلب توجّه نظرها به حکمت و نشانه‌هایی که بر وجود خداوند در آن وجود دارد سوگند یاد کند.

آنچه که سوگند به آن، همانند سوگند به خدا مجاز می‌باشد

سوگند به یکی از اسماء خداوند متعال مانند «رحمن» یا صفتی از صفات او مانند «عزّت» و «عظمت» نیز همانند سوگند به نام الله (جل و جلاله) جایز می‌باشد. سوگند به «حقِّ خدا» (و حقِّ الله) یا (حقّ قرآن) (و حقّ القرآنِ) یا آیه‌ای از قرآن و نیز سوگند به قرآن یا همان کلام خدا جزو سوگندهای صحیح است. سوگندهایی چون قسم به دِیْن خدا، سوگند به خدا (أیم الله) و قسم به عهد و پیمانِ خدا و نیز قسم به عهد و میثاق، این گونه که شخص بگوید: «عهد و میثاق بین من و خدا باشد که چنان کنم» همگی صحیح و مجاز می‌باشند .
……………………………………………
 کتاب( احکام سوگند و نذر)
 مؤلف: دکتر عبدالکریم زیدان
منبع:پایگاه اطلاع رسانی وااسلاماه


طبقه بندی: مطالب ارسالی، مقالات،
برچسب ها: ایا سوگند به غیر نام خدا جایز است ؟، سوگند، مقالات دینی،

تاریخ : چهارشنبه 8 بهمن 1393 | 04:02 ب.ظ | نویسنده : راه فردا | نظرات

  • قالب وبلاگ | قالب وبلاگ | بلاگ اسکای